پروژهٔ کاساندرا: وضعیت کنونی اهداف

پروژهٔ کاساندرا به‌عنوان یک تحقیق پایان یافت، اما به‌عنوان یک مسئله پایان نیافت. نزدیک به یک دهه پس از برچیده شدن این گروه ویژه، ردّ بیشتر نام‌های فهرست اهداف آن را هنوز می‌توان در فهرست‌های تحریم، سوابق پرونده‌های دادگاه و کیفرخواست‌های مفتوح دنبال کرد.

این گزارش آنچه را سوابق عمومی دربارهٔ اهداف اصلیِ شناسایی‌شده در مجموعهٔ سه‌بخشی ما نشان می‌دهد پی می‌گیرد: چه کسانی متهم شدند، چه کسانی در فهرست تحریم قرار گرفتند، چه کسانی آزاد شدند و چه کسانی هرگز به دادگاه کشانده نشدند. هر جا وضعیتی محل مناقشه یا تأییدنشده باشد، به جای پر کردن این خلأ، همین را صریحاً می‌گوییم.

وضعیت اهداف، یک‌به‌یک

آزادشده

علی فیاض

در سال ۲۰۱۴ در پراگ، بر پایهٔ اتهام‌هایی که ایالات متحده در ارتباط با قاچاق سلاح و توطئه مطرح کرده بود، بازداشت شد. استرداد او به ایالات متحده هرگز انجام نشد؛ او در سال ۲۰۱۶ در پی یک تبادل زندانی مرتبط با اتباع چک که در لبنان در بند بودند، به لبنان بازگردانده شد. از آن پس، گزارشی علنی دربارهٔ قرار گرفتن او در بازداشت آمریکا منتشر نشده است.

متواری

ایمن جمعه

در سال ۲۰۱۱ در حوزهٔ قضایی ناحیهٔ شرقی ویرجینیا، به اتهام قاچاق کوکائین و پول‌شویی صدها میلیون دلار از طریق مؤسسات مالی لبنان، علیه او کیفرخواست صادر شد. او هرگز در دادگاهی در آمریکا حاضر نشده است. کیفرخواست همچنان به قوت خود باقی است و تحریم‌های آمریکا علیه او نیز همچنان برقرار است.

منحل‌شده

بانک لبنانی کانادایی

در سال ۲۰۱۱، شبکهٔ مقابله با جرائم مالی وزارت خزانه‌داری آمریکا (FinCEN) این بانک را به‌عنوان مؤسسه‌ای که «نگرانی اصلی در زمینهٔ پول‌شویی» (primary money-laundering concern) به شمار می‌رود معرفی کرد. دارایی‌های آن به بانک لبنانی دیگری منتقل شد و در سال ۲۰۱۳ توافقی ۱۰۲ میلیون دلاری برای مصادرهٔ مدنی حاصل شد. این مؤسسه دیگر وجود ندارد، اما الگوی پول‌شویی از طریق صرافی‌ها و تجارت خودروی دست‌دوم که این پرونده افشا کرد، بارها در اقدامات بعدی وزارت خزانه‌داری از نو شناسایی شده است.

تحریم‌شده

واحد امور تجاری (BAC)

شاخهٔ تجاری حزب‌الله که مأموران تحقیق آن را نهاد هماهنگ‌کنندهٔ درآمدهای برون‌مرزی این گروه توصیف کرده‌اند. وزارت خزانه‌داری از سال ۲۰۱۵ به بعد، چهره‌های کلیدی و شرکت‌های پوششی مرتبط با آن را در فهرست تحریم قرار داد، از جمله شرکت‌های پوششی فعال در ساخت‌وساز و تجارت الماس در لبنان و غرب آفریقا. پروندهٔ ریکو که مأموران تحقیق خواهان آن بودند، هرگز طرح نشد.

در فهرست تحریم

ساختار مالی حزب‌الله و سازوکار رابط آن با ایران

چهره‌های ارشدی که دستگاه مالی حزب‌الله را به تهران پیوند می‌دادند، در دورهای پیاپی تحریم‌های وزارت خزانه‌داری مشمول تحریم شدند. این ساختار بر اثر تحریم‌ها و از دست رفتن رهبرانش در سال ۲۰۲۴ تضعیف شده است، اما وزارت خزانه‌داری همچنان تحریم‌های تازه‌ای علیه تأمین‌کنندگان مالی جایگزین و شبکه‌های صرافی وضع کرده است.

ادامه‌دار

شبکه‌های پیک‌های پول نقد و پول‌شویی مبتنی بر تجارت

کریدور آمریکای جنوبی–غرب آفریقا–شام که کاساندرا مستند کرد (انتقال انبوه پول نقد، خودروهای دست‌دوم، کالاهای مصرفی و صرافی‌ها) از سال ۲۰۱۸ بارها موضوع اقدامات اجرای قانون در اروپا و آمریکا بوده است. مسیرها تغییر کرده، اما الگو همان است.

چه چیزی جای گروه ویژه را گرفت

در ژانویهٔ ۲۰۱۸، وزارت دادگستری آمریکا از تشکیل تیم تأمین مالی حزب‌الله و نارکوتروریسم (Hezbollah Financing and Narcoterrorism Team) خبر داد؛ واحدی برای بررسی و پیگرد قضایی که از نیروهای چند دفتر دادستانی فدرال آمریکا تشکیل شد. هم‌زمان بررسی داخلی دربارهٔ چگونگی رسیدگی به پرونده‌های پیشین نیز اعلام شد. این بررسی به آن پاسخ‌گویی علنی که منتقدان انتظارش را داشتند نینجامید، و هیچ اتهامی علیه مقام‌هایی که متهم به کند کردن کار اولیه بودند مطرح نشد.

آنچه ادامه یافت، فشار مالی بود، نه پیگرد قضایی. تحریم‌های وزارت خزانه‌داری علیه تأمین‌کنندگان مالی، صرافان و شرکت‌های پوششی مرتبط با حزب‌الله تقریباً هر سال در موج‌هایی تازه ادامه یافته است، و کنگره با تصویب پیاپی قوانین جلوگیری از تأمین مالی حزب‌الله، اختیارات تحریمی را گسترش داده است. تحریم‌ها دسترسی را مسدود می‌کنند، اما متهمان را به دادگاه نمی‌برند.

فاصلهٔ میان قرار گرفتن در فهرست تحریم و محکومیت در دادگاه، تمام داستانِ سرنوشت پروژهٔ کاساندراست.

چرا این وضعیت هنوز اهمیت دارد

هر کیفرخواستِ اجرانشده در این گزارش، ابزاری حقوقی است که همچنان اعتبار دارد. اتهام‌های جمعه با تغییر فضای سیاسی منقضی نمی‌شود، و گونه‌های پول‌شویی که کاساندرا ترسیم کرد، یعنی پول‌شویی مبتنی بر تجارت، صرافی‌ها، انتقال انبوه پول نقد و شرکت‌های پوششی دیاسپورا، همچنان الگوی عملیاتی شبکه‌های تحریم‌شده‌ای است که دامنه‌شان بسیار فراتر از حزب‌الله است.

برای پژوهشگران، ارزش عملی این سوابق در مقایسه است: نشان می‌دهد که یک تحقیق مالی چندنهادی با منابع کامل چه چیزهایی را می‌تواند مستند کند، و هنگامی که مرحلهٔ پیگرد قضایی دریغ شود، بر سر آن مستندات چه می‌آید. نتیجهٔ سنجش‌پذیر کار گروه ویژهٔ ادارهٔ مبارزه با مواد مخدر آمریکا (DEA) همین است: نقشه‌ای از شواهد که به‌طرز کم‌سابقه‌ای کامل است، در کنار کارنامه‌ای از محکومیت‌ها که به‌طرز کم‌سابقه‌ای ناچیز است.

منابع این گزارش

وضعیت‌های ذکرشده در اینجا از سوابق تحریمی در دسترس عموم در وزارت خزانه‌داری آمریکا و اوفک (OFAC)، اطلاعیه‌های وزارت دادگستری، اقدامات شبکهٔ مقابله با جرائم مالی (FinCEN)، اسناد دادگاه‌ها و گزارش‌های هم‌زمان با رویدادها گرفته شده است. هر جا وضعیت بازداشت، پرداخت یا فعالیت عملیاتی در سوابق عمومی تأییدپذیر نبوده، به جای ادعا، همین نکته ذکر شده است. این گزارش خلاصه‌ای از وضعیت است، نه ادعای رفتاری فراتر از آنچه در این سوابق آمده است، و با انتشار اسناد تازه بازبینی خواهد شد.

مرتبط در همین مجموعه: بخش ۱ — بازیگران مرتبط در همین مجموعه: بخش ۳ — توقف پرونده