خدمات مستند اریکسون به رژیم اسلامی: زیرساخت‌های به‌جامانده‌ای که سرکوب رژیم را پابرجا نگه می‌دارند

در سایهٔ زیرساخت‌های جهانی مخابرات، ماجرایی از میراث فنیِ ماندگار و قدرتِ متمرکز نهفته است. اریکسون (Ericsson)، تحت نفوذ راهبردی و درازمدت خانوادهٔ والنبرگ (Wallenberg) در سوئد، زیرساخت حیاتی شبکهٔ تلفن همراه و فناوری سامانهٔ موقعیت‌یابی تلفن همراه (Mobile Positioning System) را بر اساس قراردادهایی که به سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۸ بازمی‌گردد، در اختیار ایرانسل (MTN Irancell) و شرکت ارتباطات سیار ایران (همراه اول؛ MCCI/TCI) قرار داد.

تحقیقات مستقل بعدها نشان داد که همین فناوری به نیروهای امنیتی ایران امکان داد در جریان اعتراضات پس از انتخابات ۲۰۰۹ افراد را ردیابی کنند. اریکسون همواره تأکید کرده است که همهٔ فعالیت‌هایش در آن زمان با تحریم‌ها و مجوزهای صادراتی مربوط مطابقت داشته است.

قراردادهای زیرساختی و همکاری با ام‌تی‌ان

این پیوند از راه همکاری‌های شرکتی عمیق‌تر می‌شود. ۴۹ درصد سهام ایرانسل در مالکیت گروه ام‌تی‌ان (MTN Group) است، غول مخابراتی آفریقای جنوبی. در سال ۲۰۱۲، یکی از مدیران اریکسون مستقیماً به گروه ام‌تی‌ان نامه نوشت و به «ادامهٔ پشتیبانی از فعالیت ایرانسل و توسعه‌های آیندهٔ شبکه … بر اساس قراردادهای تأمین موجود اریکسون … تا زمانی که انجام کسب‌وکار در ایران عملاً امکان‌پذیر باشد» متعهد شد. قراردادهای پشتیبانی دست‌کم تا سال ۲۰۲۱ ادامه یافت و اریکسون با گروه ام‌تی‌ان در آفریقای جنوبی همکاری تجاری گسترده‌ای دارد، از جمله قراردادهای بزرگ نوسازی هستهٔ شبکه که در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ امضا شده است.

«ادامهٔ پشتیبانی از فعالیت ایرانسل و توسعه‌های آیندهٔ شبکه … تا زمانی که انجام کسب‌وکار در ایران عملاً امکان‌پذیر باشد.»

— نامهٔ یکی از مدیران اریکسون به گروه ام‌تی‌ان، ۲۰۱۲

با وجود تشدید تحریم‌ها، اسناد رسمی از کاهش تدریجی فعالیت حکایت دارد. اریکسون در گزارش سالانهٔ فرم 20-F برای سال منتهی به ۳۱ دسامبر ۲۰۲۵ (که در ۱۲ مارس ۲۰۲۶ به کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا، SEC، ارائه شد) اعلام کرد که در سال ۲۰۲۵ هیچ فعالیت تجاری فعالی در ایران نداشته است. فروش خالص مرتبط با ایران ناچیز بود و پس از تخصیص هزینه‌های داخلی و ثبت کاهش ارزش دارایی‌ها، به زیان عملیاتی انجامید. این شرکت تا دسامبر ۲۰۲۴ فعالیت‌های جاری خود را متوقف کرده و فعالیت‌های آینده را به تسویهٔ تعهدات باقی‌مانده و بستن شخصیت حقوقی محلی خود محدود کرده بود. برخی ضمانت‌نامه‌های حسن انجام کار و ضمانت‌نامه‌های بانکیِ قدیمی مرتبط با بانک‌های ایرانی — از جمله بانک تجارت، بانک ملی، بانک پارسیان، بانک صادرات، بانک مسکن، پست بانک ایران و بانک ملت — در سال ۲۰۲۴ برای تضمین پرداخت‌ها تمدید شد. هیچ ضمانت‌نامهٔ جدیدی صادر نشد.

واقعیت ۲۰۲۶: زیرساخت به‌جامانده‌ای که کنترل رژیم را ممکن می‌کند

با این حال، این سامانه‌های قدیمی هنوز از اهمیت نیفتاده‌اند. شبکه‌های ایرانسل و همراه اول/مخابرات (MCI/TCI) — که بخش قابل‌توجهی از آن‌ها بر پایهٔ فناوری پیشین اریکسون ساخته شده است — در جریان اعتراضات ژانویهٔ ۲۰۲۶ ستون فقرات قطع سراسری ارتباطات به دستور مقامات ایران بودند. قطع ارتباطات به دستور رژیم بی‌رحمانه اجرا شد. بنا بر گزارش‌ها، مدیرعامل ایرانسل پس از تأخیر در اجرای قطع کامل ارتباطات برکنار شد و جانشین او بدون مشورت با شریک آفریقای جنوبی منصوب شد.

همین زیرساخت پیام‌های وزارت اطلاعات را مستقیماً به خانوارها در سراسر ایران رساند، صداهای مخالف را منزوی کرد و مانع مستندسازی لحظه‌ای رویدادها شد. این قابلیت‌ها همچنان سازوکارهای کنترل رژیم اسلامی را پابرجا نگه می‌دارند و توانایی مردم ایران را برای سازمان‌یابی، ارتباط آزاد یا افشای نقض حقوق بشر برای جهان بیرون به‌شدت محدود می‌کنند. ABB، یکی دیگر از شرکت‌های کلیدی سبد سرمایه‌گذاری تحت نفوذ اینوستور (Investor AB؛ با حدود ۱۶ درصد سهام)، در سال ۲۰۱۸ به‌طور کامل از کسب‌وکار در ایران خارج شد و هیچ درآمد یا فعالیت جاری قابل‌توجهی گزارش نمی‌کند.

اکوسیستم والنبرگ: کنترل اینوستور و نفوذ در چرخه‌ای بسته

خانوادهٔ والنبرگ در مرکز این شبکهٔ صنعتی قرار دارد. این خانواده از طریق بنیاد کنوت و آلیس والنبرگ (Knut and Alice Wallenberg Foundation) و نهادهای وابسته، کنترل تعیین‌کنندهٔ آرای اینوستور را در اختیار دارد. این ساختار سهام دوطبقه‌ای، قدرت را به‌گونه‌ای مؤثر متمرکز می‌کند. اینوستور نیز به نوبهٔ خود نفوذ قابل‌توجهی بر اریکسون دارد؛ یاکوب والنبرگ (Jacob Wallenberg) رئیس هیئت‌مدیرهٔ اینوستور است و در هیئت‌مدیرهٔ شرکت‌های سبد سرمایه‌گذاری آن، از جمله اریکسون، عضویت دارد.

سود سهام حاصل از این دارایی‌های جهانی به ۱۶ بنیاد والنبرگ می‌رسد و این بنیادها منابع را به پژوهش در سوئد در زمینه‌های پزشکی، فناوری و علوم طبیعی اختصاص می‌دهند. نتیجه، یک نظام چرخهٔ بسته است که به‌دقت مستند شده است: درآمدهای بین‌المللی شرکت‌ها سود سهام ایجاد می‌کند، سود سهام صرف امور خیریه در داخل کشور می‌شود و این امور خیریه نیز به نوبهٔ خود همان پایهٔ صنعتی را که زیر نظر خانواده است تقویت می‌کند.

شبکه‌های مستند نخبگان: خانوادهٔ کلینتون و نفوذ در سیاست‌گذاری

پیوندهای سیاسی در سطح بالا لایهٔ دیگری به این تصویر می‌افزاید. در نوامبر ۲۰۱۱، زمانی که وزارت خارجهٔ آمریکا به ریاست هیلاری کلینتون در حال آماده کردن تحریم‌های گسترده‌تر علیه ایران بود، اریکسون ۷۵۰ هزار دلار به بیل کلینتون، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، پرداخت تا در نخستین همایش «جامعهٔ شبکه‌ای» (Networked Society Forum) این شرکت در هنگ‌کنگ سخنرانی کند.

۷۵۰٬۰۰۰ دلار پرداخت اریکسون به بیل کلینتون برای سخنرانی در همایش جامعهٔ شبکه‌ای، هنگ‌کنگ، نوامبر ۲۰۱۱

دونالد ترامپ بعدها اریکسون را متهم کرد که عملاً به خانوادهٔ کلینتون پول داده است تا کسب‌وکارش در ارتباط با ایران در امان بماند. اریکسون هرگونه تخلف را رد کرد و این مبلغ را دستمزد متعارف یک سخنرانی دانست و گفت سخنران برای جذب مدیران ارشد، دانشگاهیان، مقامات دولتی و رهبران صنعت انتخاب شده بود؛ این شرکت همچنین بر پایبندی دقیق خود به مقررات تحریمی آمریکا و اتحادیهٔ اروپا در آن زمان تأکید کرد.

یاکوب والنبرگ: محافل نخبگان سیاست‌گذاری

یاکوب والنبرگ خود در بالاترین سطوح محافل سیاست‌گذاری اروپا و فراآتلانتیک فعالیت می‌کند. او عضو کمیتهٔ راهبری میزگرد صنعتگران اروپا (ERT) (European Round Table for Industry) است و ریاست کمیتهٔ تجارت و دسترسی به بازار آن را بر عهده دارد؛ او همچنین عضو کمیسیون سه‌جانبه (Trilateral Commission) است. این مجامع با مشارکت مستقیم نهادهای اتحادیهٔ اروپا و سیاست‌گذاران جهانی، به بحث‌ها دربارهٔ تجارت، رقابت‌پذیری و دسترسی به بازار شکل می‌دهند.

نگاه سیستمی: ساختارهای نخبگان و رژیم اسلامی

اکوسیستم والنبرگ — با کنترل متمرکز آرا از طریق اینوستور، دارایی‌های گستردهٔ شرکتی در سطح جهان (از جمله همکاری پایدار اریکسون با گروه ام‌تی‌ان آفریقای جنوبی در شرکت مشترک ایرانسل) و بازچرخانی منابع از راه امور خیریه — در گذشته تأمین زیرساخت مخابراتی دومنظوره برای اپراتورهای ایرانی را تسهیل کرد. هرچند بنا بر گزارش‌های ارائه‌شده به SEC، اریکسون تا سال ۲۰۲۵ فعالیت تجاری جاری خود را متوقف کرده است، سامانه‌های به‌جامانده همچنان تحت هدایت رژیم فعال‌اند. این زیرساخت همچنان پشتوانهٔ قطع ارتباطات و عملیات اطلاعاتی‌ای است که مردم ایران را سرکوب می‌کند. ساختارهای حاکمیت شرکتی که با مشارکت در سطوح بالای سیاست‌گذاری و پیوندهای سیاسی مستند همراه‌اند، تصمیم‌های بلندمدت برای دسترسی به بازار در مناطق پرخطر را ممکن کرده‌اند. بدین ترتیب، رژیم اسلامی کنترل عملیاتی سامانه‌های ارتباطی‌ای را در دست دارد که در اصل شرکت‌های غربی، تحت حاکمیتی متأثر از نفوذ خانوادگی، تأمین کرده بودند. برای مردم ایران که برای رهایی از این حکومت تلاش می‌کنند، این میراث فنیِ ماندگار موانع را همچنان مستحکم نگه می‌دارد.

این الگو ساختاری است: قدرت رأیِ تحت کنترل خانواده بر اریکسون، تأمین زیرساختی را ممکن کرد که همچنان قابلیت‌های عملیاتی در اختیار رژیم اسلامی می‌گذارد و به جای کمک به رهایی مردم ایران، اقتدار رژیم را بر آنان تقویت می‌کند.

منابع شواهدمحور

همهٔ پیوندها تا ۳۱ مارس ۲۰۲۶ بررسی و تأیید شده‌اند:

آشا تنها اطلاعات افشاشدهٔ قابل راستی‌آزمایی شرکت‌ها، گزارش‌های ارائه‌شده به SEC و اسناد معتبر روزنامه‌نگاری را ارائه می‌کند. هر پیوند مستند است. جامعهٔ آگاه این نظام‌ها را ترسیم می‌کند — پاسخ‌گویی با شواهد آغاز می‌شود.